1. Điều kiện tự nhiên

* Vị trí địa lý: Sa Pa là huyện vùng cao của tỉnh Lào Cai có diện tích tự nhiên 68.329 ha, chiếm 8,24 % diện tích tự nhiên của tỉnh, nằm trong toạ độ địa lý từ 220 07’04’’ đến 220 28’46’’ vĩ độ bắc và 1030 43’28’’ đến 104004’15’’ kinh độ đông. Phía bắc giáp huyện Bát xát, phía nam giáp huyện Văn Bàn, phía đông giáp huyện Bảo Thắng, phía tây giáp huyện Than Uyên và Tỉnh Lai Châu.

* Địa hình

Sa Pa có địa hình đặc trưng của miền núi phía Bắc, độ dốc lớn, trung bình từ 35 - 400, có nơi có độ dốc trên 450, địa hình hiểm trở và chia cắt phức tạp. Nằm ở phía Đông của dãy Hoàng Liên Sơn, Sa Pa có độ cao trung bình từ 1.200 m đến 1.800 m, địa hình nghiêng và thoải dần theo hướng Tây - Tây Nam đến Đông Bắc. Điểm cao nhất là đỉnh Phan Xi Păng cao 3.143 m và thấp nhất là suối Bo cao 400 m so với mặt biển. Địa hình của Sa Pa chia thành ba dạng đặc trưng sau:

* Khí hậu thời tiết

Sa Pa nằm sát chí tuyến trong vành đai Á nhiệt đới Bắc bán cầu, có khí hậu ôn đới lạnh với hai mùa điển hình. Mùa hè mát mẻ, mưa nhiều từ tháng 5 đến tháng 10 hàng năm, mùa đông lạnh giá, ít mưa kéo dài từ tháng 11 năm trước đến tháng 4 năm sau .

Do ảnh hưởng của các yếu tố địa hình, địa mạo phức tạp, bị chia cắt mạnh và với vị trí địa lý đặc biệt nên khí hậu Sa Pa có các đặc trưng cơ bản sau :

- Nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình hàng năm là 15,4C, nhiệt độ trung bình từ 18 - 20C vào tháng mùa hè, vào các tháng mùa đông 10 - 12C. Nhiệt độ tối cao tuyệt đối 33C vào tháng 4, ở các vùng thấp. Nhiệt độ xuống thấp nhất từ tháng 2 năm sau, thấp nhất vào tháng 1 là 0C (cá biệt có những năm xuống tới -3,2C). Tổng tích ôn trong năm từ 7.500 - 7.800C. Tuy nhiên do đặc điểm địa hình của các khu vực khác nhau nên tạo ra các vùng sinh thái khác nhau và có nhiệt độ khác nhau trong cùng một thời điểm.

Nắng: Tổng số giờ nắng trung bình hàng năm của Sa Pa biến động trong khoảng 1.400 - 1.460 giờ. Số ngày nắng không đều giữa các tháng, mùa hè số giờ nắng nhiều, tháng 4 hàng năm từ 180 - 200 giờ, tháng 10 số giờ nắng ít nhất, khoảng 30 - 40 giờ.

- Độ ẩm: Độ ẩm không khí tương đối bình quân hàng năm từ 85 - 90 %, độ ẩm thấp nhất vào tháng 4 khoảng 65 % - 70 %. Do sương mù nhiều, càng lên cao càng dày đặc, đặc biệt trong những thung lũng kín và khuất gió khí hậu ẩm ướt hơn các khu vực khác.

Lượng mưa: Tổng lượng mưa bình quân hàng năm khoảng 2.762 mm, cao nhất 3.484 mm và phân bố không đều qua các tháng; mưa cũng phụ thuộc vào địa hình từng khu vực, càng lên cao mưa càng lớn. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 10, chiếm khoảng 80 % lượng mưa cả năm. Các tháng ít mưa có lượng mưa trung bình từ 50 - 100 mm/tháng. Mưa đá hay xảy ra vào các tháng 2, 3,4 và không thường xuyên trong các năm.

Gió: Sa Pa có hai hướng gió chính và được phân bố theo hai mùa, mùa hè có gió Tây và Tây Bắc, mùa đông có gió Bắc và Đông Bắc. Với địa hình đồi núi phức tạp và nằm sâu trong lục địa, Sa Pa ít chịu ảnh hưởng của chế độ gió mùa mà chủ yếu là gió địa hình diễn ra cục bộ theo từng khu vực, tốc độ gió trung bình đạt 2,2 m/s, mạnh nhất có thể lên tới 19,7 m/s. Ngoài ra huyện Sa Pa còn chịu ảnh hưởng của gió Ô Quí Hồ (gió địa phương) cũng rất khô nóng, thường xuất hiện vào các tháng 2, 3, 4.

Giông: Hay gặp vào mùa hè, sau mỗi cơn giông thường có mưa to kéo theo lũ nguồn, lũ quét ở những khu vực có địa hình cao, dốc.

Sương: Sương mù thường xuất hiện phổ biến trong năm, đặc biệt vào mùa đông một số nơi có mức độ rất dày. Trong các đợt rét đậm, ở những vùng núi cao và thung lũng kín gió còn có cả sương muối, băng giá, tuyết. mỗi đợt kéo dài 2 - 3 ngày, gây ảnh hưởng xấu tới sản xuất nông, lâm nghiệp.

Do địa hình cao, chia cắt phức tạp, phía Tây và Tây Nam được dãy Hoàng Liên Sơn bao bọc, khí hậu Sa Pa có những nét điển hình riêng và phân chia thành hai vùng khí hậu là vùng cao và vùng thấp, tạo nên sự đa dạng về sản xuất nông lâm nghiệp. Khí hậu Sa Pa mát mẻ và trong lành là nơi nghỉ mát lý tưởng của khách du lịch trong và ngoài nước. Tuy nhiên các hiện tượng tuyết rơi, băng giá, mưa đá, sương muối cũng ảnh hưởng tới sản xuất và sinh hoạt của nhân dân.

2. Thực trạng sản xuất nông nghiệp tại Sa Pa

Bên cạnh ngành du lịch đang phát triển rất nóng sản xuất nông nghiệp ở Sa Pa cũng đang phát triển rất mạnh mẽ với các đối tượng cây có nguồn gốc ôn đới như rau, hoa, chè, cây ăn quả ôn đới...

Sản xuất hoa Hồng tại Sa Pa

- Về cây rau: do khí hậu rất mát mẻ đặc biệt là những tháng mùa hè, nên việc người dân cũng như các doanh nghiệp tổ chức đã đầu tư sản xuất các chủng loại rau cung cấp cho thị trường tại chỗ, thành phố Lào Cai cũng như chuyển về thị trường Hà Nội, các đối tượng trồng phổ biến như Su hào, bắp cải, cà chua và cây rau bản địa, vùng phát triển mạnh nhất là xã Tả Phìn.

- Về cây hoa: hoa Hồng đang là cây chủ lực được người dân sản xuất, có nguồn gốc từ thời Pháp thuộc nhưng trong khoảng 15-20 năm trở lại đây người dân ( chủ yếu là dân Mê Linh) đã đưa vào trồng rất đa dạng các giống hoa hồng với diện tích khoảng 50-60 ha, cây sinh trưởng rất phù hợp và cho chất lượng hoa tương đối cao. Trong hai, ba năm trở lại đây có nhiều hộ dân và doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư sang trồng hoa lily và bước đầu đánh giá sự phù hợp và cho hiệu quả rất cao, hơn hẳn các loại hoa khác.

3. Sa Pa sự phù hợp kỳ diệu đối với cây Hoa lily

Mặc dù đã được các cơ quan tổ chức đưa vào trồng hơn 10 năm nhưng chủ yếu là trồng vào mùa đông do thời tiết rất lạnh thậm chí là có tuyết rơi nên cây sinh trưởng phát triển rất kém thời gian sinh trưởng kéo dài không điều khiển sinh trưởng được. Trong khoảng 2-3 năm trở lại đây do có sự đột phát trong thay đổi mùa vụ trồng đó là chuyển trồng hoa lily vào vụ hè cây sinh trưởng rất phù hợp cho chất lượng hoa rất cao.

Vào những tháng mùa hè ở các khu vực như đèo Ô Quý Hồ, Tả Phìn và một số khu vực khác nhiệt độ dao động trong khoảng từ 15-250C, đây là khung nhiệt độ rất phù hợp cho cây hoa lily sinh trưởng phát triển, chất lượng hoa thu hoạch đạt tương đương hoặc thậm chí còn cao hơn so với sản phẩm trồng vụ đông ở đồng bằng Sông Hồng. Sản phẩm đạt chất lượng tốt lại thu hoạch vào mùa hè trong khi các vùng khác không trồng được nên giá thành bán sản phẩm cũng rất tốt do vậy người trồng hoa lily có thu nhập cao hơn hẳn các cây trồng khác.

Điều kỳ diệu là hoa lily sau khi trồng củ cho thu hoạch hoa vụ một người dân tiếp tục để củ và chăm sóc có thể cho thu hoạch hoa các vụ hai và ba tiếp theo với sản phẩm thu được chất lượng không kém vụ thu đầu tiên. Để có được điều này là do Sa Pa có vụ đông rất lạnh, thậm chí có tuyết rơi (Mùa đông là kho lạnh khổng lồ) giúp củ giống sau khi thu hoạch vụ đầu có thể tự xuân hóa ngay tại chỗ.

Với các lợi thế này hiện nay người dân và các doanh nghiệp đang chuyển đổi từ trồng hoa Hồng, rau... sang trồng hoa lily nên diện tích trồng tăng lên nhanh chóng.

Hoa lily mọc từ củ đã thu hoa vụ một tại Sa Pa

4. Thực trạng phát triển hoa lily ở Miền bắc và hướng phát triển hoa lily tại Sa Pa

Trong nhưng năm vừa qua dù là loại hoa mới được đưa vào sản xuất và phát triển ở các tỉnh miền Bắc nhưng diện tích sản xuất hoa lily đã tăng lên một cách nhanh chóng. Hiện nay đã hình thành những vùng sản xuất hoa lily lớn ở miền Bắc như vùng Hà Nội ( Từ Liêm, Đan Phượng, Gia Lâm…) với diện tích khoảng 150ha và các tỉnh như Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hà Nam, Ninh Bình, Hải Phòng… diện tích cũng tăng lên nhanh chóng. Đặc biệt là vùng Mộc Châu, Sơn La và Sa Pa, Lào Cai có khí hậu mát mẻ rất thuận lợi cho hoa lily sinh trưởng phát triển nên ở đây có thể trồng hoa lily quanh năm với diện tích rất lớn. Tuy nhiên việc sản xuất tiêu thụ sản phẩm các loại hoa này vẫn phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào nước ngoài nhất là khâu giống. Mỗi năm nước ta phải nhập hàng trăm triệu củ giống hoa lily từ Hà Lan, Chi Lê, New Zealand để cung cấp cho thị trường trong nước.

Sản xuất hoa lily tại Sa Pa

Do khâu củ giống hoàn toàn phải phụ thuộc vào nhập khẩu nên hàng năm phải tốn rất nhiều ngoại tệ để nhập củ, số lượng củ, chất lượng và chủng loại củ giống hoàn toàn phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài nên chúng ta hoàn toàn bị động.

Với điều kiện cực kỳ thuận lợi của vùng đất Sa Pa, sự thử nghiệm và năng lực của các cơ quan nghiên cứu trong đó có Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh – Viện Nghiên cứu Rau quả, chúng ta đã thử nghiệm và triển khai đạt hiệu quả ở quy mô nghiên cứu việc nhân giống hoa lily nên đây là một trong những lợi thế để nhân giống và phát triển sản xuất hoa lily thành công tại Sa Pa.

Như vậy trong trước mắt và thời gian tới chúng ta cần có những chính sách định hướng để đầu tư cho việc sản xuất giống và hoa thương phẩm tại Sa Pa phát triển mạnh hơn nữa tạo ra các sản phẩm củ giống hoa lily mang thương hiệu Việt Nam phục vụ cho sản xuất.

Theo ThS. Nguyễn Xuân Kết

(Trung tâm NC&PT Hoa, Cây cảnh)